Carbònia

Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.
Bae a: navigadura, chirca

Carbònia est una tzitade de 30000 bividores posta in sa ala sud-otzidentale de Sardigna. Est su cabulogu de sa Provìntzia de Carbònia-Igrèsias (CI) impare cun Igrèsias.

Carbònia o Crabònia (in italianu Carbònia ) est una Cittadi de casi 30.000 abitantis, cabulogu, cun Iglesias, de sa Provìntzia de Carbònia-Igrèsias, istituida in su 2001 e attivada da su 2005. Su nomini suu indica' su logu o sa terra de su craboni, testimoniendi sa vocazioni sua mineraria.

[acontza] Sa geografia fisica

Carbonia e' situada in sa parti meridionali e occidentali de sa Sardinia, in sa storica regioni de sa Maurreddia, aundi e' su principali centru urbanu, posta casi a 65 km a ponenti de Casteddu, in un'area unu tempu paludosa e pustis bonificada in su periodu de sa costruzioni de sa cittadi. Sa morfologia de su territoriu est in bona parti cun pranus, cun pagus rilievus de altitudini modesta (inferiori a is 300 metrus), de custus monti Sirai (de aundi si podit ammirai unu panorama de sa baia de s’Sant'Antiogu), monti Crobu, monti Lioni e monti Rosmarinu. Su monti prus artu in su comunu e’ su monti de Santu Miali (in italianu: San Michele Arenas), artu 492 m s.l.m.. De custu monti, accanta de i ruinas de sa cresia de Santu Miali, forzis cun origini bizantina ma de giai scumparia, si podit ammirai un mannu panorama cun casi tottus is comunus de sa Maurreddia, eccettu Gonnesa e Teulada. Carbonia, po cumenti est posta zeografigamenti, donat puru sa possibilidadi de arribai in is locus de su mari in 15 minutus scetti.

[acontza] Istoria de Carbonia

S'istoria de Carbonia est s'istoria de is mineras de craboni e de is minadoris. Carbonia est stètia costruìa in dus annus, scetti po arrecabai, da is mineras de sa zona, sa prus manna parti possibili de craboni. Sa minera prus importanti, cudda de Serbariu, est stètia imperada po tottus is annus de sa Segunda Gherra Mundiali e fintzas in is primus annus a pustis de sa gherra. Cun su passai de is annus su carboni est stètiu imperau semperi prus pagu, fintzas a candu sa minera de Serbariu est stètia serrat in su 1964. Una borta serràt, sa Minera de Serbariu est stètia abbandonada e tottus is edifitzius e is istrumentus si funt arruinaus. Po meritu de is finantziamentus donaus dae sa Unione Europea, sa Minera de Serbariu est torrat at essi cumenti fiat e oi si tzerriat Centro Italiano della Cultura del Carbone. Aintru 'e sa minera oi s'acattant: su Museo del Carbone e su Museo Paleontologico Paleo Ambienti Sulcitani, aundi funt espostus meras arrepertus de su tempus antigu. A Carbonia ci funt puru su Museo Archeologico di Villa Sulcis, de pagu tempus torrau a nou, e su Parco Archeologico di Monte Sirai ki donant sa possibilidadi de conòsciri sa tzivilidadi fenicia e cudda punica. Ma s'istoria de Carbonia esti prus antiga puru. Is arrepertus acattaus a Su Carroppu de Sirri, cumenti puru cuddus de is Domus de Janas de Cannas di Sotto, in sa localidadi Medau sa Grutta a pallas 'e Corso Iglesias, Monte Crobu e Cortoghiana, faint pensai ca s'omini hat biviu in su territoriu de Carbonia giai dae su VI millènniu ainnantis'e Cristu. Po cuddus ki aggradessint s'istoria prus recenti, si cunsillat de andai a biri sa tzittadi, ki est unu bell'esempiu de s'Architettura Razionalista de su 1900, cumenti demostrant is edifitzius postus in Pratza Roma, ke sa Cresia, su Comunu, su campanili i attrus ancòra. A urtimu, arregordaus is importantis strutturas nascias po ospitai is attividadis sportivas, cumenti su Palazzetto dello Sport, sa Piscina et is attrus locus a su sport dedicaus. A Carbonia ci funt puru mera locus dedicaus a sa cultura, cumenti su Teatru Centrale, sa biblioteca, sa mediateca i attrus locus puru, ki fainti de Carbonia una tziddadi culturalmenti arricca. Carbonia tenit puru un'arricca cultrura endogastronomiga, ki ammesturat is traditzionis de sa pastoritzia e de sa pisca. Non si porit scaresciri, nimmancu, su binu bonu de sa Sardigna.

Ainas personales
Nùmene-logos

Variantes
Atziones
Navigadura
comunidade
Ainas
Àteras limbas