Carbònia
| Carbònia | |
| Nùmene ufitziale: | Carbonia |
| Istadu: | |
| Regione: | |
| Provìntzia: | Carbònia-Igrèsias (CI) |
| Ladiore: | 39°9′0″ NS=N Nord |
| Longhiore: | 8°31′0″ EW=E Est |
| Artiore: | 111 m. subra su mare |
| Tirada: | 145.63 km² |
| Populatzione: | 29764 (31/11/2010) 204,38 biv./km² |
| Apendìtzios: | Aquas Callentis, Bacu Abis, Barbusi, Barega, Caput Aquas, Cannas, Corongiu, Cortoghiana, Cuccuru Suergiu, Domu Beccia, Flumentepido, Funtanona, Genna Corriga, Genna Gonnesa, Is Gannaus, Is Meis, Medadeddu, Medau Desogus, Medau Brau, Medau Is Arrius, Medau Is Fenus, Medau Is Fonnesus, Medau Is Garaus, Medau Is Lampis, Medau Is Peis, Medau Is Serafinis, Medau Is Toccus, Medau Piredda, Medau Rubiu, Medau Su Conti, Miniera di Cortoghiana, Piolanas, Seddargia, Serbariu, Sirai, Sirri, Tanas, Tanì |
| Comunes lacanantes: | Gonnesa, Igrèsias, Narcau, Perdaxius, Portescusi, Santu 'Anni Sruexu, Tratalias |
| Còdighe postale: | 09013, 09010 |
| Prefissu telefònicu: | 0781 |
| Còdighe istat: | 107003 |
| Còdighe catastale: | B745 |
| Bividores: | carboniesus o carboniensis |
| Patronu: - Santu - Die |
Santu Ponzianu giòbia a pustis de su segundu dominigu di maiu |
| Giassu web: | http://www.comune.carbonia.ci.it (giassu istitutzionali) |
Carbònia o Crabònia (in italianu Carbonia) est una cittadi sarda, ufficialmenti comunu o municìpiu italianu de casi 30.000 habitantis, posta in sa parti meridionali e occidentali de sa Sardigna, est capulogu, impari cun Igrèsias, de sa Provìncia de Carbònia-Igrèsias (CI), istituida in su 2001 e attivada da su 2005. Su nomini suu indicat su logu o sa terra de su craboni, testimoniendi sa vocatzioni sua mineraria.
Principali centru abitadu de su Sulcis o Maurreddia, Carbònia est s'ottava cittadi po numeru de habitantis in Sardigna, e puru sa prus popolada de sa provìncia noa e in generali de sa parti sarda meridionali e occidentali. Su centru urbanu est nàsciu in is annus trinta de su Noixentu, a casi 65 km a occidenti de Casteddu Mannu, po hospitai is maistrantzas impiegadas in is mineras de craboni, chi fiant avviadas in custus annus in sa zona da su regimi fascista po is necessidadis energeticas de s'Itàlia in is annus de s'autarchia. In particolari Carbònia fiat edificada accanta a sa Minera de Serbariu, inglobendi s'omonimu comunu ottocentescu, chi est immoi unu rioni meridionali e orientali de sa cittadi. Accabada s'epopea minerària, Carbònia est diventada centru de servitzius po su territòriu, basendi s'economia sua principalmenti in is settoris terziarius e industrialis, poita accanta a s'àrea industriali de Portuvesme, in su Comunu de Portuscusi.
Cuntènnidu |
Sa geografia fìsica [acontza]
Carbònia est situada in sa parti meridionali e occidentali de sa Sardinia, in sa stòrica regioni de sa Maurreddia, aundi est su principali centru urbanu, posta casi a 65 km a ponenti de Casteddu, in un area unu tempu paludosa e pustis bonificada in su periodu de sa costruzioni de sa cittadi. Sa morfologia de su territòriu est in bona parti cun pranus, cun pagus rilievus de altitudini modesta (inferiori a is 300 metrus), de custus monti Sirai (de aundi si podit ammirai unu panorama de sa baia de s’Ìsula de Sant'Antiogu), monti Crobu, monti Lioni e monti Rosmarinu. Su monti prus artu in su comunu est su monti de Santu Miali (in italianu: San Michele Arenas), artu 492 m s.l.m.. De custu monti, accanta de i ruinas de sa cresiedda de Santu Miali, forzis cun origini bizantina ma de giai scumparia, si podit ammirai un mannu panorama cun casi tottus is comunus de sa Maurreddia, eccettu Gonnesa e Teulada. Carbonia, po cumenti est posta geograficamenti, donat puru sa possibilidadi de arribai in is logus de su mari in 15 minutus scetti.
Idrografia [acontza]
Istòria de Carbònia [acontza]
S'istòria de Carbònia est s'istòria de is menas o mineras de craboni e de is minadoris. Carbònia est stètia costruida in dus annus, scetti po recabai, da is mineras de sa zona, sa prus manna parti possìbili de craboni. Sa minera prus importanti, cudda de Serbariu, est stètia imperada po tottus is annus de sa Segunda Gherra Mundiali e fintzas in is primus annus a pustis de sa gherra. Cun su passai de is annus su craboni est stètiu imperau sèmperi prus pagu, fintzas a candu sa minera de Serbariu est stètia serrada in su 1964. Una borta serrada, sa Minera de Serbariu est stètia abbandonada e tottus is edifìcius e is istrumentus si funt arruinaus. Po meritu de is finantziamentus donaus dae sa Unioni Europea, sa Minera de Serbariu est torrada hat essi cumenti fiat e oi si tzerriat Centru Italianu de sa Cultura de su Craboni. Aintru de sa minera oi s'acattant: su Museu de su Craboni e su Museu Paleontologicu Paleo Ambientis Sulcitanus o de sa Maurredia, aundi funt espostus medas repertus de su tempus antigu. A Crabònia ci funt puru su Museu Archeologicu de Villa Sulcis, de pagu tempus torradu a nou, e su Parcu Archeologicu de Monti Sirai chi donant sa possibilidadi de conòsciri sa civilidadi fenìcia e cudda pùnica. Ma s'istòria de Carbònia est prus antiga puru. Is repertus accattaus a Su Carroppu de Sirri, cumenti puru cuddus de is Domus de Janas de Cannas de Sutta, in sa localidadi Medau sa Grutta a pallas de Cursu Iglesias, Monti Crobu e Cortoghiana, faint pensai ca s'hòmini hat bìviu in su territòriu de Carbònia giai da su VI millènniu innanti de Cristu. Po cuddus chi aggradessint s'istòria prus recenti, si cunsillat de andai a biri sa cittadi, chi est unu bellu esèmpiu de s'Architettura Ratzionalista de su 1900, cumenti demostrant is edificius postus in Pratza Roma, comenti sa Crèsia, su Comunu, su campanili is attrus ancora. A urtimu, regordaus is importantis strutturas nàscias po hospitai is attividadis sportivas, cumenti su Palazzettu de su Sport, sa Piscina e is attrus logus a su sport dedicaus. A Carbònia ci funt puru medas logus dedicaus a sa cultura, cumenti su Teatru Centrali, sa biblioteca, sa mediateca e attrus logus puru, chi fainti de Carbònia una cittadi culturalmenti ricca. Carbònia tenit puru una ricca traditzioni enogastronomica, chi mesturat is traditzionis de sa pastorìtzia e de sa pisca. Non si podit scarèsciri, nimancu, su binu bonu de sa Sardigna, comenti su Carignanu o Carinianu.
Onorificientzas [acontza]
Corona de cittadi
- Tìtulu de Cittadi, Conferidu a Carbònia cun su R.D.L. de su 9 friàxiu 1939
Medaglia d'argentu o pratta a su mèritu civili
- motivazione: "...Nobile testimonianza di dedizione al lavoro e di riscatto sociale spinti fino all'estremo sacrificio..."[1].
- Conferita a Carbonia dal Presidente della Repubblica il 27 ottobre 2011
Archeologia [acontza]
Architetturas civilis e religiosas [acontza]
Evolutzioni demogràfica [acontza]
Gemellaggius [acontza]
Oberhàusen, Germània de su 2002
Behren-lès-Forbach, Frància de su 2005
Àrsia, Croàtzia de su 2010
Albona, Croàtzia de su 2010
Boxis correladas [acontza]
Provìncia de Carbònia-Igrèsias
Cite error: <ref> tags exist, but no <references/> tag was found