Giovanni Maria Angioy
Articulu in logudoresu ![]()
Juanne Maria Angioy o Giovanni Maria Angioy, nàschidu in Bono in su 1751, est istadu unu polìticu, revolutzionariu, indipendentista e patriotu sardu.
At ghiadu sos motos rivolutzionàrios sardos contra a su feudalesimu, e a pustis de su degogliu de su moimentu est istadu custrintu a s'esiliu, in Frantza inue est mortu, in sa tzitade de Parigi, in su 1808.
Sa Vida [acontza]
Juanne Maria Angioy est nàschidu in Bono. Is babbos fint de is printzipales de sa bidda. Issos moriant candu Juanne fiat minoreddu, ma is parentis de Juanne aiant assegurau una educatzioni po Juanne Maria. Iat istudiau in Thàthari e apustis de s'universitadi fit diventau professori in sa facultadi de lei in Casteddu candu fit giòvanu meda. Apustis, Angioy fit diventau unu abogau e a sighiri Giugi de s'Audièntzia Riali. S'Audièntzia Riali (Reale Udienza) fiat una istitutzioni chi teniat su poderi de sa justìtzia in su Rennu de Sardigna. Angioy fiat unu bonu imprendidori puru. Aiat criau una fràbbica de berritas e iat isperimentau tzertus cultivus de cotoni. In sa vida sua iat ammuntonau unu patrimoniu mannu chi issu curàt cun giuditziu. Angioy leat dinai a prestitu, ma fiat generosu puru : iat donau una arrenda a calincunu predi chi teniat bisongiu.
Sa Sarda Rivolutzioni [acontza]
Sa Sarda Rivolutzioni est su perìodu revolutzionariu sardu de s'annu 1793 a s'annu 1796. In custu perìodu is sardus incomintzànt a gherrai contra a su feudalesimu in Sardigna e pro su deretu de si guvernai issus etotu in sa patria issoro. Angioy fut un'omini de grandu importu in custu perìodu. A innantis de sa Rivolutzioni, nci fiat stètiu un'arrumpellamentu in Thàthari in su 1780. Mancai una de is allegas de custu arrumpellamentu fiat sa mancantzia de trigu in sa bidda, s'arrumpellamentu teniat allegas politicas puru e fiat causau po su scuntentu cun sa corrutzioni e su malu guvernu de is piemontesus.
Carchi annu ainnanti de su 1780 is Thatharesus ianta iscriu a su Rei po denuntziai sa corrutzioni e su disputismu de su guvernadori piemontesu Tondut e de pobidda sua, e su Rei iat mandau calincunu funtzionàriu a fai unu perrogu. Is funtzionàrius de su Rei iant confirmau sa corrutzioni e disputismu de is Tondut, ma iat carriau sa nexi a sa mulleri de Tondut po no donai barrancu a sa carica isitutzionali de su guvernadori. Sa Rivolutzioni iat iniziau invecis apustis de s'invasioni de is Frantzesus in su 1793. Is Frantzesus bolianta conchistai sa Sardigna poita s'ìsula fiat importanti po su controllu de su Mediterraneu. Carchi bastimentu francesu iat bombardau Casteddu e trumas de sordaus francesus iant sbarcau in su Puetu de Cuartu. In su matessi tempu, Napoleone Bonaparte iat leau voluntàrius cossus po attaccai s'isula de Santu Stèvini.
Is piemontesus no fianta bonus a defendi sa Sardigna poita fianta impiciaus cun sa defesa de su Piemonte. Intzandus, sa nobilesa e sa burghesia de Sardigna si fianta ordingiaus po apariciai un'esèrcitu po sa defesa de sa Sardigna. Nobilis e burghesus meda iant donau meda dinai po apariciai is truppas, fintzas Angioy etotu iat donau dinai, mancai no meda cunsiderendi sa richesa de issu. Is frantzesus fiant arreusaus de is sardus. Apustis de custa bìnchida, sa nobilesa, su cleru e is militaris iant convocau is Stamentus, su parlamentu sardu e iant iscritu 5 preguntas a su Rei de Sardigna. Is 5 preguntas fiant:
- sa convocatzioni de unu parlamentu cada 10 annus (is Reis piemontesus no iat mai convocau su parlamentu sardu).
- sa ratìfica de is legis e is privilegius de is sardus.
- che is incàrricus ofitzialis de su governu de sa Sardigna fiant donaus a genti de Sardigna.
- unu ministeru de Sardigna a Torinu po arrexonai de kistiones de importu po sa Sardgina cun su governu e su parlamentu de su Regnu.
- unu Consillu de s'Istadu po cunsilliai su Rei in kistionis sardas.
Is 5 preguntas no fianta preguntas rivolutzionarias: sa nobilesa e is funtzionarius preguntànt sceti de tenni prus importu in s'amministratzioni de sa Sardigna. Mancai is preguntas no fiant rivolutzionàrias e no costrantànt s'autoritadi de su Rei e de su governu piemontesu, su Rei iat narau no a tottu is 5 preguntas.
Bibliografia [acontza]
- Dionigi Scano. La vita e i tempi di Giommaria Angioy. Introduzione di Federico Francioni., Cagliari, 1985
- Girolamo Sotgiu, Storia della Sardegna sabauda, Roma-Bari, Laterza, 1984.
- Federico Francioni, Vespro sardo: dagli esordi della dominazione piemontese all'insurrezione del 28 aprile 1794, Cagliari, Condaghes, 2001.
- Frantziscu Casula/Zuanna Cottu, Zuanne Maria Angioy, Alfa Editrice, Quartu sant'Elena, 2007