Mozambicu: diferèntzias tra is versiones

Jump to navigation Jump to search
6,100 bytes added ,  2 months ago
no edit summary
{{LSC}}{{coord|format=dms|display=title}}
{{stub/geografia}}{{Variant|LOG}}
[[File:Flag of Mozambique.svg|thumb|246x246px|right|Bandera]]
'''Mozambighe''' est una natzione in s'[[Àfrica]].
[[File:Mozambique (orthographic projection).svg|thumb|245x245px|right|Posidura in su continente africanu]]
 
Su '''Mozambicu''' o '''Mozambiche''', ufitzialmente '''Repùblica de Mozambicu''' (in [[Limba portughesa|portughesu]] República de Moçambique), est un'Istadu soberanu de s'[[Àfrica orientale]]. Sa capitale est [[Maputo]]. Su Mozambicu est una ex-[[Impèriu portughesu|colònia portughesa]], indipendente dae su [[1975]], sa limba ufitziale est su [[Limba portughesa|portughesu]]. Su Mozambicu est un'istadu in bia de isvilupu e una metade de sa populatzione bivet in poberesa estrema.
 
Tirat a 801 590 km² e tenet populatzione de unos 27.909.798 segundu su tzensu de su 2017. Allàcanat a norte cun sa [[Tanzània]], su [[Malawi]] e su [[Zàmbia]], a estu cun su [[Canale de Mozambicu|Canale de su Mozambicu]] (chi ddu istèsiat dae su [[Madagascàr]]), a sud cun su [[Sudàfrica]] e a ovest cun su [[Zimbabwe]] e [[eSwatini]].
 
Is primos bividores de su Mozambicu fiant cun probabilidade is [[San (pòpulu)|San]], remplasados intre su primu e su de 4 sèculos dae populatziones [[bantù]] bènnidas de norte. Is [[Àrabos]] ant fundadu in is costas e in is ìsulas de su Mozambicu sultanados vàrios, cunvertende manna parte de sa populatzione locale a s'[[Islam]]. Is [[Portugallu|portughesos]] fiant lòmpidos a is costas de su Mozambicu a sa fine de su de 15 sèculos, e in su sèculu a fatu aiant pesadu aposentmentos numerosos che a bases de iscalu e frunimentu pro is naves in sa rota de sas [[Ìndias orientales]].
 
Su Portugallu aiat mantentu unu controllu bastante ligeru subra su territòriu, sa cale amministratzione fiat fidada prus che totu a privados de natzionalidades vàrias. A pustis de sa [[segunda gherra mundiale]], in su perìodu de sa [[decolonizatzione]], is grupos indipendentistas de su Mozambicu si fiant coalizados in su movimentu armadu [[FreLiMo]] (Fronte de Liberatzione de su Mozambicu); a pustis de deghe annos de gherrilla cun su pàdere coloniale, a fatu a su càmbiu de regìmene acontèssidu in [[Portugallu]] cun sa [[Rivolutzione de is gravellos]] su paisu at otentu s'indipendèntzia in su [[1975]].
 
In suta de sa presidèntzia de [[Samora Machel]], leader de su [[FreLiMo]], is prantamentos fiant natzionalizados fiant fraigadas iscolas e ispidales pro is massajos. Internatzionalista cunbintu, Machel aiat sustentadu is fortzas rivolutzionàrias chi operaiant in [[Rhodèsia Meridionale|Rhodèsia]] (de oe [[Zimbabwe]]) e [[Sudàfrica]]. Is guvernos de custos paisos ant respostu sustentende unu movimentu de rebeldes mozambicanos naradu [[RENAMO]], chi aiat causadu disacatos graes a su paisu distruende iscolas, ispidales, lìnias ferruviàrias e tzentrales idroelètricas. S'economia de su Mozambicu, posta a proa tosta de is cuntierras internas, si fiat fata semper prus dipendente de s'amparu de s'[[Unione Sovietica|Unione Soviètica]]. Cun totu ca depiat acarare custa situatzione de crisi, Machel no aiat pèrdidu su favore de sa populatzione, fintzas pro more de is atrotzidades commitidas fatu·fatu de sos gherrilleris de sa RENAMO a is disacatos de sa populatzione tzivile.
 
In su [[1990]] fiant incumentzadas in [[Roma]] is tratativas de paghe cun sa mediatzione de sa [[Comunidade de Sant'Egidio]] e de su guvernu italianu. In su [[1992]] FreLiMo e ReNaMo aiant firmadu is acòrdios de paghe de Roma, definende in manera giunta una costitutzione noa de forma multi-partìtica. In is eletziones lìberas tentas in is annos a fatu, su FreLiMo s'est cunfirmadu semper su primu partidu de Mozambicu.
 
Acabada s'època de sa [[Gherra frida]], nointames, su FreLiMo at cambiadu in manera cumprida sa lìnia polìtica cosa sua in sentidu detzisamente liberale. In polìtica èstera at istrintu alliàntzias sòlidas cun [[Istados Unidos]], [[Rennu Unidu|Bretagna Manna]] e [[Portugallu]]. In su 1995 s'istadu at detzìdidu desesi de intrare in su [[Commonwealth de sas Natziones|Commonwealth]]. Su Mozambicu est istadu su primu paisu chi no at fatu mai parte de de s'[[Impèriu Britànnicu]] a intrare in custa organizatzione.
 
In is eletziones de su [[1994]] [[Joaquim Chissano]], a su pòdere dae su [[1986]], est istadu cunfirmadu presidente cun su 53% de is votos. Pro s'assemblea costituente su FreLiMo at conchistadu 129 deputados, sa Renamo 112, e 9 rapresentantes de tres partidos minores riunidos in s'Unione Democràtica. Dae sa formatzione sua, s'assemblea est resìssida a balangiare indipendèntzia prus manna dae s'esecutivu, arribende in su [[1999]] a su 53% de sa produtzione legislativa. In su [[1996]] su Mozambicu at contribuidu a fundare in [[Lisbona]] sa [[Comunidade de is Paisos de limba portughesa]]: is cambiapares econòmicos e culturales ant retzidu un'impulsu notàbile gràtzias a custa initziativa.
 
A pustis de su retiru de su presidente Chissano, acontèssidu in su [[2005]], su presidente nou [[Armende Emilio Guebuza]] at sighidu sa polìtica de su predetzessore, oponende·si in manera prus netu a sa polìtica ratzistica de su [[Zimbabwe]] de [[Robert Mugabe|Mugabe]]. Is pròfugos biancos fuidos dae [[Zimbabwe]] sunt difatis istados pro sa majoria acasagiados in Mozambicu. Guebuza ddis at cuntzèdidu no isceti sa tzitadinàntzia mozambicana, ma fintzas is asiendas agrìculas abbandonadas dae diora chi s'agatant in su sud de su paisu.
 
Is massajos biancos rhodesianos sunt divìnnidos aici tzitadinos mozambiganos, ponende a disponimentu de sa pàtria noa sa pròpia esperièntzia professionale in campu agrìculu e creende prospetivas bonas pro una ripresa de s'economia rurale, chi totora padessit is efetos de sa gherra tzivile. A sa fine de su 2009 su presidente Armende Emilio Guebuza est istadu torradu a eligire cun su 76,5% de cunsensu, superende duos partidos de opositzione. Partende dae su 2015, su presidente elègidu est [[Filipe Nyusi]], membru de sa FreLiMo e originàriu de sa regione setentrionale de [[Provìntzia de Cabo Delgado|Cabo Delgado]].
 
==Àteros progetos==
{{commons|Category:Mozambique|Mozambiche}}
 
 
 
{{Template:Àfrica}}
[[Categoria:Geografia]]
[[Categoria:Natziones de s'Africa]]
9,105

edits

Menu pro navigatzione