Sierra Leone: diferèntzias tra is versiones

Jump to navigation Jump to search
5,593 bytes added ,  2 months ago
no edit summary
m (Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q1044 (translate me))
 
{{LSC}}{{coord|format=dms|display=title}}
{{stub/geografia}}
[[File:Flag of Sierra Leone.svg|rightthumb|200px246x246px|right|borderBandera]]
[[File:Sierra Leone (orthographic projection).svg|thumb|245x245px|right|Posidura in su continente africanu]]
[[File:Coat of arms of Sierra Leone.svg|right|150px]]
[[File:Flag of Sierra Leone.svg|right|200px|border]]
[[File:LocationSierraLeone.svg|thumb|300px|right|Tirada]]
'''Sierra Leone''' est una natzione in s'[[Àfrica]].
 
Sa '''Sierra Leone''' (dae su [[Limba portughesa|portughesu]] "''Serra Leoa''"), ufitzialmente '''Repùblica de Sierra Leone''', est un'istadu de s'[[Àfrica Otzidentale]]. Sa capitale est [[Freetown]], sa limba ufitziale s'[[Limba inglesa|inglesu]].
 
S'istadu tenet istèrrida de 71,740 km² e contat unos 7.557.212. Allàcanat cun sa [[Guinea]] in su norte, sa [[Libèria]] in su sud-estu e s'[[otzèanu Atlànticu]] in su sud-ovest. Est unu paisu cun clima tropicale, cun un'ecosistema chi vàriat dae sa [[savana]] fintzas a sa [[foresta pluviale]].
 
Sierra Leone est su paisu chi figurat a ùrtimu in s'[[inditu de isvilupu umanu]] e su sete unu prus bàsciu in s'Inditu de poberesa, pro neghe de una Corrutzione polìtica endèmica<ref>{{Tzita web|url=https://www.worldpress.org/Africa/352.cfm|tìtulu=Who Will Guard the Guards?}}</ref> e de sa supressione de sa [[libertade de imprenta]].<ref>{{Tzita web|url=http://web.archive.org/web/20030327223958/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=3775|tìtulu=Media body curbs press freedom}}</ref>
==Istòria==
S'istadu de Sierra Leone fiat bèndidu in su [[1788]] dae unu re indìgenu a sa[[impèriu Britànnicu|Corona Britànnica]], e fiat fatu luegus colònia inglesa. Sa bèndida fiat istada fata cun unu fine pretzisa, su de dare amparu a sos africanos chene pàtria e a sos iscraos liberados.
 
Sa colònia de sa Corona britànnica aiat tentu unu guvernadore incarrigadu de nominare unu Cussìgiu esecutivu assistidu de unu Cussìgiu legislativu. Sa lege inglesa s'aplicaiat cun is mudàntzias rechertas dae sa situatzione ambientale. Sa colònia fiat partzida in duas provìntzias cadauna presidida dae unu commissàriu europeu. Ogni commissàriu teniat s'incàrrigu de resolvere totu is chistiones de una tzerta rilevàntzia lassende is de pesu minore a is cabos indìgenos, possessores de apòsitos tribunales.
 
Sa colonizatzione aiat tentu cumintzu e, a pustis de una sèrie de fallimentos, in su [[1791]] si fiat costituida una cumpangia chi in su [[1807]] aiat tzèdidu totu is deretos a sa Corona inglesa. In su [[1872]] fintzas sa regione de ''Falaba'' fiat coladu suta protetoradu inglesu.
 
In su [[1898]] fiat tzocada una rebellia de is indìgenos contra de sos inglesos, ma fintzas contra de sos africanos europeizados, chi fiat amasedada e torrende totu sa colònia suta controllu.
 
In su [[1904]] sas [[ìsulas Los]] fiant tzèdidas a sa [[Impèriu coloniale frantzesu|Frantza]]. S'isvilupu de s'esploratzione aiat batidu in su [[1926]] a s'iscoberta de unas cantas setziduras de [[plàtinu]], de [[ematite]] e de [[oro]], e ndi fiat aviadu s'isfrutu. Sa zona de is pranos internos fiat resurtada sa prus rica de minerales, in piessignu [[diamante|diamantes]].
 
A sa fine de sa [[segunda gherra mundiale]] sa [[Regnu Unidu|Bretagna Manna]] aiat cumintzadu in totu is colònias africanas suas una polìtica de preparatzione a s'autonomia e dd'aiat fatu in tapas in su [[1946]], in su [[1951]] e in su [[1956]]. S'intentu fiat de formare istados autònomos ma semper membros de su [[Commonwealth de sas Natziones|Commonwealth]]. Custu fiat acontèssidu fintzas in Sierra Leone e in su [[1958]] si fiat costituidu un'Òrdine de su Cussìgiu chi at batidu su Cussìgiu Esecutivu a èssere formadu in s'interi dae africanos.
Su 16 de martzu 1961 su primu ministru britànnicu at acollidu in su Commonwealth sa Sierra Leone che a membru indipendente, partende dae su 27 de abrile a sighire. In su mese de santugaine de su matessi annu fintzas is [[Natziones Unidas]] ant promòvidu s'ammissione de sa Sierra Leone.
 
Su guvernu de su istadu nou fiat, a s'atu de s'indipendèntzia sua, poderadu dae una coalitzione, United Front, presidida dae su cunservadore [[Milton Margai]], a sa cale morte in su [[1964]], su guvernu fiat coladu in is manos de su frade [[Albert Margai|Albert]] cun resurtados disastrosos, in cantu issu aiat aplicadu unu regìmene totalitàriu e inefitziente, e custu aiat fatu balangiare su favore populare a su partidu de opositzione, ghiadu dae [[Siaka Stevens]]. In is eletziones de su martzu [[1967]] su partidu de guvernu aiat pèrdidu sa majoria e mentras [[Siaka Stevens|Stevens]] assumiat su òdere, fiat acontèssidu unu [[Corpu de Istadu|corpu de istadu]] militare promòvidu dae D. Lansana. Is partidos fiant abolidos, sa Costitutzione suspèndida.
 
Fiant sighidos annos de iscussertos polìticos e sotziales, in is cales si fiant alternados regìmenes totalitàrios noos cun tentativos de torrada a sa democratzia. In su [[1991]] est torradu a intrare su multipartidismu. Su 30 de abrile [[1992]] unu corfu de Istadu torra de ufitziales giòvanos fiat elaboradu dae su capitanu V. E. M. Strasser, divenidu aici su prus giòvanu cabu de istadu a su mundu, sende chi aiat pigadu su pòdere tres dies a pustis de su de 25º cumpleannos. Issu aiat promìtidu sa torrada a sa democratzia in tres annos.
 
Ma custu non si fiat acontèssidu pro ite su paisu aiat sighidu a èssere laniadu de violèntzias de ogni tipu. Strasser aiat dèpidu pesare gherra contra de su [[Fronte Rivolutzionàriu Unidu]] (R.U.F), chi a pustis de sustentare sa Gherra tzivile a costadu de is gherrilleris liberianos in ie, aiant comintzadu a istrumbulliare sa vida polìtica in domo cosa issoro, cun atziones delitivas medas, intre cales su sachìgiu de is minas de diamantes, ùnica fonte de richesa a berus de sa Sierra Leone.
==Àteros progetos==
{{commons|Category:Sierra Leone}}
 
 
 
{{Template:Àfrica}}
[[Categoria:Geografia]]
[[Categoria:Natziones de s'Africa]]
9,096

edits

Menu pro navigatzione