Samantha Smith

Custu artìculu est iscritu cun sa grafia Limba Sarda Comuna. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:

campidanesu · logudoresu · nugoresu

Samantha Smith

Samantha Reed Smith (Houlton, 29 de làmpadas de su 1972 – Auburn, 25 de austu de su 1985) est istada un'ativista e atora istadunidensa, essida famada in tempus de gherra frida me is Istados Unidos, in Unione Soviètica e in su restu de su mundu pro àere iscritu, in su 1982, una lìtera a segretàriu generale de su Partidu Comunista Sovièticu de insandus, Jurij Vladimirovič Andropov, in ue ddi pediat de evitare una gherra nucleare cun is Istados Unidos; dae Andropov at retzidu comente risposta un'invitu a bisitare s'Unione Soviètica.

Sa pitzochedda at atzetadu e in totu su biàgiu est istada inghiriada dae s'atentzione de is mèdios de comunicatzione de ambas natziones; a pustis de sa bìsita a s'Unione Soviètica, sa Smith s'est ocupada de promòvere sa paghe fintzas in Giapone, at iscritu unu libru e est aparèssida in una sèrie televisiva. In su cursu de sa vida curtza sua est essida nòdida in is Istados Unidos cun su nomìngiu de «prus ambasciadora giòvana de Amèrica» e in Unione Soviètica comente a «ambasciadora de bona voluntade». Est morta in un'intzidente aèreu in su 1985.

Biografia

Primos annos

Sa Smith est nàschida su 29 de làmpadas de su 1972 in Houlton, in s'istadu de su Maine, e at bìvidu in cudda tzitade cun is babbos, Arthur e Jane. Amaiat s'hockey de pradu, su patinàgiu in pàtinos in lìnia, sa letura e s'iscèntzia; at leadu parte a su torneu de softball de s'iscola sua. A s'edade de chimbe annos at iscritu una lìtera a sa reina Elisabeta II de Inghilterra, narende·ddi chi ddi praghiat meda. In su 1980, cando aiat acabadu dae pagu su second grade, sa famìlia sua s'est mudada a Manchester, in ue dd'ant iscrita a sa Manchester Middle School. Su babbu imparaiat literadura e iscritura creativa in s'Universidade de su Maine de Augusta, e sa mama traballaiat comente a assistente sotziale in su Maine Department of Human Services Augusta.

A pustis de sa pigada a su podere de Jurij Vladimirovič Andropov, su bonu de is cuotidianos e de is revistas istadunidensas aiant publicadu in cobertedda sa foto sua e dd'aiant dedicadu artìculos medas, su prus critichende meda sa bisione sua de su podere e pro sa minetza potentziale chi diat àere pòdidu rapresentare pro su mundu. Custu perìodu fiat caraterizadu dae manifestadas mannas de protesta anti-nucleare in Europa e in Amèrica setentrionale, e su canale televisivu ABC aiat trasmìtidu su film The Day After, chi si riferiat a s'ipòtesi de una gherra nucleare; intertantu su presidente istadunidensu Ronald Reagan aiat abbandonadu s'idea de una polìtica de assèliu e si fiat mòvidu pro aparitzare mìssiles cruise e su mìssile Pershing II in Europa; in prus, s'Unione Soviètica fiat interessada a una gherra in Afganistàn giai dae tres annos, contribuende a nde pesare tensiones noas internatzionales. In custu cuntestu oriolosu, Samantha aiat bidu un'artìculu de sa rivista Time (fàtzile chi esseret s'editzione de su 22 santandria 1982) e aiat domandadu a sa mama: «Si sa gente tenet totu custa timoria de issu, pro ite nemos dd'iscriet una lìtera pro ddi domandare si bolet o no una gherra?»; «E pro ite non tue?», dd'at rispostu issa.

Is lìteras

In su mese de onniasantu de su 1982, cando sa Smith frecuentaiat su fifth grade, at iscritu a su segretàriu generale sovièticu Jurij Andropov, proende a cumprèndere a ite cosa is relatziones intre Unione Soviètica e Istados Unidos esserent gasi difìtziles:

Istimadu Sig. Andropov,

mi narant Samantha Smith. E tèngio deghe annos. Norabonas pro su traballu nou bostru. Mi so apensamentada in contu de una possìbile gherra nucleare intre Rùssia e Istados Unidos. Acanta de votare pro tènnere una gherra o no, seis? Si non bolides, narade·mi pro praghere comente ais a fàghere pro evitare chi ddoe siat una gherra. A custa pregonta podides non rispòndere, ma mi diat pràghere a ischire pro ite bolides conchistare su mundu o a su mancu su Paisu nostru. Deus at creadu su mundu pro nois pro ddoe pòdere bìvere totus paris in paghe, no pro nche cumbàtere.

Cun sintzeridade,

"Samantha Smith"

Sa lìtera sua est istada publicada in su giornale sovièticu Pravda e su 25 abrile 1983 at retzidu una risposta dae Andropov:

Istimada Samantha,

apo retzidu sa lìtera cosa tua, chi s'assimìgiat a medas àteras chi mi sunt arribadas pagora dae su Paisu tuo e dae àteros Paisos de totu su mundu.

Mi paret — dae su chi potzo lèghere in sa lìtera tua — chi tue sias una pitzinnedda balentiosa e onesta, che Becky, s'amiga de Tom Sawyer in su libru famadu de su compatriota tuo Mark Twain. Custu libru est connotu e amadu meda in su Paisu nostru dae totu is pitzocos e is pitzocas.

As iscritu chi ses timerosa pro sa possibilidade chi ddoe siat una gherra nucleare intre is duos Paisos nostros. E as pedidu si semus faghende carchi cosa pro evitare chi custa gherra iscòpiet.

Sa pregonta tua est sa prus importante intre totu is chi cada òmine chi pensat potzat mai pònnere. T'apo a rispòndere cun seriedade e onestade assolutas.

Eja Samantha, nois in s'Unione Soviètica semus chirchende de fàghere totu su possìbile de manera chi non ddoe siant gherras in Terra. Custu est su chi cada òmine sovièticu bolet. Su chi su grandu fundadore de s'istadu nostru, Vladimir Lenin, nos at imparadu.

Su pòpulu sovièticu ischit ite cosa orrorosa potzat èssere una gherra. Barantaduos annos a oe, sa Germània nazista, chi punnaiat a su podere mundiale, at atacadu su Paisu nostru, at brusiadu e distruidu mìgias e mìgias de tzitades e bidditzolos, at ochidu milliones de òmines sovièticos, fèminas e pipios.

In custa gherra, chi s'est acabada cun sa vitòria nostra, nois fìamus alleados cun is Istados Unidos: in paris amus gherradu pro sa liberatzione de persones medas dae s'invasore nazista. Ispero chi tue iscas totu custu gràtzias a is letziones de istòria de iscola. E oe disigiamus cun ardore de bìvere in paghe, cummertziare e cooperare cun totu is cumpàngios nostros de biàgiu de custa Terra — siant acanta o a tesu. E tzertamente fintzas cun unu grandu Paisu comente a is Istados Unidos de Amèrica.

In Amèrica e in su Paisu nostru ddoe sunt armas nucleares — armas terrorosas chi podent ochìere milliones de persones in un'istante. Ma bolimus chi non siant mai impreadas. Est giustu pro custu chi s'Unione Soviètica at giuradu a su mundu intreu chi mai — mai — at a impreare a prima custas armas contra cale si siat àteru Paisu. In generale nois proponimus de pònnere fine a sa produtzione issoro e protzèdere a s'abolitzione de totu is pilas de istocàgiu de sa Terra.

Mi paret chi custa risposta bastet pro sa segunda pregonta tua: «pro ite bolides fàghere sa gherra a su mundu intreu o a su mancu a su Paisu nostru?». Nois non cherimus nudda de totu custu. Nemos in su Paisu nostru — ne is traballadores o is massajos, is iscritores o is dotores, ne is adultos o is pipios, ne is membros de su guvernu — disìgiant una gherra, manna o "pitica".

Nois bolimus sa paghe — tenimus àteru de fàghere: fàghere crèschere su trigu, fraigare e imbentare, iscrìere libros e bolare in s'ispàtziu. Nois bolimus sa paghe pro nois matessi e pro totu is pòpulos de su praneta. Pro is fìgios nostros e pro tene, Samantha.

T'invito, si is babbos tuos ant a èssere de acòrdiu, a bènnere a bisitare su Paisu nostru, su momentu mègius diat èssere custu istiu. As a iscobèrrere su Paisu nostru, as a addobiare is fedales tuos, as a bisitare unu campu internatzionale pro pipios — Artek — a oru de su mare. E as a bìdere cun is ogros tuos: in s'Unione Soviètica, onniunu est pro sa paghe e s'amighèntzia intre is pòpulos.

Gràtzias pro sa lìtera tua. T'aùguro totu su mègius pro sa giòvana vida tua.

"Y. Andropov"

Sutzessu mundiale

A custa istòria est sighidu unu tzircu mediàticu, cun sa Smith intervistada dae Ted Koppel e Johnny Carson, tra is àteros, e cun passàgios noturnos in is prus emitentes istadunidensas de importu. Su 7 de trìulas de su 1983 Samantha at pigadu unu bòlidu pro Mosca cun is babbos suos pro abarrare duas chidas invitados dae Andropov; in su cursu de custu biàgiu at bisitadu Mosca e Leningradu, e coladu unu pagu de tempus in Artek, su campu pionierìsticu sovièticu printzipale in sa tzitade de Gurzuf, in sa penìsula de sa Crimea. Sende chi Andropov fiat giai malàidu in manera sèria, non si sunt addobiados de persone, ma ant faeddadu pro telèfonu. Smith at iscritu in su libru suo chi in Leningradu issa e is babbos sunt abarrados ispantados dae s'amighèntzia de sa gente e dae totu sa gente bènnida pro issos. Faeddende in una cunferèntzia de imprenta in Mosca, sa Smith at declaradu chi is russos fiant «de su totu che a nois».

In Artek at seberadu de abarrare cun is pipios sovièticos inbetzes de leare s'assentu separadu chi dd'aiant ofertu; pro ddi fàghere sa comunicatzione prus fàtzile, in su fràigu in ue sa pitzinnedda fiat acasagiada aiant postu mastros e pipios bonos a faeddare inglesu; abarrende in unu dormitòriu cun àteras noe piseddas, sa Smith at coladu su tempus nadende, faeddende e imparende cantzones e dantzas russas. In ie at istrintu amighèntzias medas, inclùdida cudda cun Natasha Kashirina de Leningradu, chi faeddaiat inglesu bene meda. Is mèdios de comunicatzione ant sighidu sa giòvana patzifista passu cun passu: fotografias e artìculos a subra de issa sunt istados publicados dae is giornales printzipales e revistas sovièticas durante su biàgiu suo e fintzas a pustis; Samantha Smith s'est balangiada una fama estremada intre is tzitadinos sovièticos e est istada bene cherta dae medas de issos.

Cando est torrada a is Istados Unidos, su 22 trìulas 1983, s'arribu suo est istadu tzelebradu dae sa gente de su Maine e sa popularidade sua in pàtria at sighidu a crèschere. Est essida ativista polìtica e patzifista, acasagiada in su 1984 in un'ispetziale in contu de polìtica pro pipios chertu dae sa Disney, in ue at intervistadu candidados medas a sa presidèntzia in is eletziones polìticas de su 1984, comente George McGovern e Jesse Jackson; est andada a su Giapone cun sa mama, in ue at addobiadu a Yasuhiro Nakasone, su primu ministru, e assistidu a s'Addòbiu Internatzionale de sa Gioventude de Kōbe: in s'arresonu suo in at sugeridu chi is capos de Istadu sovièticos e istadunidensos s'iscambiarent sas fìgias mannas duas chidas s'annu, narende chi unu presidente «non diat bòlere ghetare una bomba a unu paisu chi est acasagende fìgia sua».

A pustis, sa Smith at iscritu unu libru intituladu Journey to the Soviet Union (Biàgiu in Unione Soviètica) e est istada fintzas atora, resende cun Robert Wagner in sa sèrie televisiva Lime Street. Mancari persones medas in is Istados Unidos s'espressaiant de manera positiva a subra de issa, una parte de is cuntzitadinos, inclùdidos emigrantes sovièticos de is annos 1930-1950, ant giudicadu in manera negativa is biàgios suos, narende chi dd'impreaiant pro fàghere propaganda; sa faina de promotzione de sa paghe de Samantha e s'amighèntzia sua cun is sovièticos sunt istadas criticadas cun fortza dae is cunservadores istadunidensos e dae is anticomunistas; in prus, sa notoriedade sua fiat un'infadu pro republicanos medas e pro s'amministratzione Reagan.

Morte e interru

In s'istade de su 1985, furriende dae sa ripresa de Lime Street, s'aparèchiu in ue sa Smith biagiaiat at mancadu de unos 200 metros sa pista de s'aeroportu regionale Lewiston-Auburn de Auburn, in su Maine, ruende a terra; totu is biagiadores sunt mortos in s'intzidente: duos membros de echipàgiu e ses passigeris, intre issos Samantha e su babbu. Sa morte de sa pitzoca nd'at mòvidu polèmicas e cungituras in contu de sa càusa de s'intzidente: calicunu at suspetadu un'interessu de sa CIA, àteras ant ghetadu neghe a su KGB, narende chi sa popularidade de sa Smith diat àere pòdidu influentzare unas cantas detzisiones polìticas o militares de importu in ambos paisos. In is Istados Unidos est istada aberta un'inchesta e su raportu ufitziale, chi non proaiat cuddas ispeculatziones, est istadu publicadu.

Segundu su raportu ufitziale, s'intzidente est acontèssidu cara a is 22:05 EDT; su puntu de impatu est istadu localizadu 1,6 km a sud-ovest de s'aeroportu de Auburn, a 44°02′22″N, 70°17′30″W; de su raportu: «s'àngulu de bolu ràpidu de s'aparèchiu e s'assentu de s'aeroplanu (s'orientamentu de s'aparèchiu cunforma a s'orizonte, a sa rota, etc.) e sa lestresa sua in su momentu de s'impatu, ant impedidu a is ocupantes de sa possibilidade de subravìvere a s'intzidente»; su raportu naraiat chi is cunditziones meteorològicas malas e s'oscuridade, unidas a s'inesperièntzia de is pilotas e a unu guastu a su radar de s'aeroportu fiant is càusas printzipales de sa tragèdia; s'aèreu fiat unu Beechcraft 99 de sas Lìnias aèreas Tzilleris Harbor.

A s'interru in Augusta de Samantha Smith sunt acutas unas 1000 persones, intre sos cales Vladimir Kulagin, de s'ambasciada soviètica in Washington, chi aiat lèghidu unu messàgiu personale de passièntzias de Michail Gorbačëv. Nointames, perunu rapresentante de su guvernu istadunidensu fiat in cue. Issa e su babbu sunt istados interrados acanta de Houlton, sa tzitade in ue est nàschida Samantha.

Tributos

Su francubollu in ammentu de Samantha Smith de s'URSS in su 1985

In su 1985 s'Unione Soviètica at publicadu unu francubollu cun sa cara sua pro dd'ammentare; a unu diamante, una variedade de tulipanu e de dàlia, unu vascellu e unu monte ddis ant postu su nòmine de Samantha Smith; in Mosca dd'ant fatu unu monumentu e dedicadu unu viale (in russu аллея Саманты Смит, alleja Samanty Smit) in Artek, in su 1986; cando s'astrònoma soviètica L.I. Černych at iscobertu s'asteròide 3147, s'Unione astronòmica internatzionale dd'at postu 3147 Samantha: fiat su 28 de freàrgiu de su 1987, pagu prus de un'annu a pustis de sa morte.

Istados Unidos

In su mese de ledàmene de su 1985 sa mama de Samantha at fundadu sa Samantha Smith Foundation, chi at promòvidu cuncàmbios de istudiantes tra Istados Unidos e Unione Soviètica fiat a cando at serradu in su 1995.

S'istadu de su Maine at dedicadu su primu lunis de làmpadas de cada annu a sa memòria de Samantha Smith e nd'at fatu realizare un'istàtua, chi est ancora acanta de su Maine State Museum de Augusta. S'istàtua figurat sa pitzoca mentras lìberat una columba, cun un'ursitu a pees suos; s'ursu rapresentat siat su Maine siat sa Rùssia.

In prus, un'iscola elementare de s'Istadu de Washington e unu dormitòriu de s'Universidade de su Maine ant retzidu su nùmene suo.

Federatzione russa

A pustis de sa ruta de s'Unione Soviètica in su 1991, is mèdios de comunicatzione russos ant agabbadu de sighire is eventos collegados a Samantha Smith. In su 2003 su monumentu in onore suo in Mosca est istadu isrobbadu dae furones de metallu. Nointames, unas cantas intervistas cun sa mama, Jane Smith, sunt istadas publicadas in giornales russos in is primos annos 2000 e persones medas in Rùssia sighint a l'ammentare cun istima; in su 2003 Valentin Vaulin, unu giubiladu de Voronež, dd'at dedicadu unu monumentu sena perunu sustennu guvernativu.

Danimarca

In su 1985 su cumponidore danesu Pro Nørgård aiat iscritu su cuntzertu pro viola Remembering Child in memòria de sa Smith.

Filmografia

• Baby Sitter (Charles in Charge) – sèrias TV, episòdiu 1x06 (1984)
• Lime Street – sèrias TV, 6 episòdios (1985-1986)

Bibliografia

• Arthur and Samantha Smith. Journey to the Soviet Union. Little Brown and Co., 1985. 1st ed. ISBN 0-316-80176-3
• Anne Galicich. Samantha Smith: A Journey for Peace. Minneapolis Dillon Press, Inc., 1987. ISBN 0-87518-367-0
• (EN) David Dye, Child and Youth Actors: Filmography of Their Entire Careers, 1914-1985. Jefferson, NC: McFarland & Co., 1988, p. 218.