Jump to content

Viticultura in Sardigna

Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.
Vernàcia de Aristanis

Sa viticultura in Sardigna est s'in paris de sos traballos de coltivatzione de sa bide e de produtzione de su binu in s'ìsula de Sardigna. S'ìsula tenet unos 26.000 ètaros de bìngias,[1] divididas intre zonas de montagna (13%), de montigru (69%) e de pranura (18%).[1] Sa produtzione annuale est de unos 638.000 hl: su 56% est binu nieddu e rosadu e su 44% binu biancu.[1] Su sistema normativu reconnoschet una DOCG, deghessete DOC e bìndighi IGT.[2]

Sa Vitis vinifera agreste in s'ìsula esistet dae in antis de is primas tziviltades istòricas.[3] Sos pòpulos sunt bìvidos in Sardigna — fenìtzios, cartaginesos, romanos — ant contribuidu a s'isvilupu de sa coltivatzione de sa bide.[4] A pustis de sas invasiones de sos bàrbaros, sa pràtica de sa viticultura torrat s'arribu sos bizantinos, chi introduent sa malvasia in sas zonas de Bosa e Casteddu e istabilint normas pro sa produtzione.[3]

In s'edade de mesu sa viticultura creschet gràtzias a sos mòngios basilianos, chi ponent bìngias a inghìriu de sos monastèrios issoro.[5] Cun sa formatzione de sos bator giudicadosCasteddu, Arborea, Torres e Gaddura — sa produtzione est istada ammanniada e regulada.[5] Sa Carta de Logu, promulgada dae Elianora de Arborea a fine de su sèculu XIV, obligaiat de pònnere sos rudios a bìngia.[4]

Durante sa dominatzione aragonesa, intre su sèculu XIV e su XVIII, sa produtzione est crèschida gràtzias a su cummèrtziu cun sas àteras regiones de su Mediterràneu.[5] In antis de s'arribu de sa peronòspera, chi nd'at ispèrdidu bìngias europeas medas in su sèculu XIX, sa Sardigna teniat unos 80.000 ètaros de bìngias.[5] A pustis s'est remediadu inferchende bìngias noas a subra de bides americanas e sa viticultura est torrada a s'ispainare, lompende a su màssimu me is annos 1970.[5]

Bìnzas de Sella&Mosca, a nord de s'Alighera.

Su territòriu sardu podet èssere divìdidu in sete zonas printzipales de produtzione.[6]

  • Gaddura (nord-est): terrinos de orìgine granìtica, arenosos e pedrosos, espostos a su bentu maestrale. Sede de s'ùnica DOCG de s'isula, su Vermentino di Gallura.[6]
  • Nord-ovest (provìntzia de Tàtari): terrinos marmu-calcàreos, DOC Vermentino di Sardegna e Alghero (Cagnulari).[6]
  • Ogiastra e zona tzentru-orientale: terrinos granìticos, Cannonau, Mònica e Pascale.[7]
  • Campidanu: pranura tzentrale e meridionale, zona printzipale de su Nuragus e de sa Mònica.[8]
  • Sulcis (sud-ovest): terrinos de arena antiga, arghidda e calcare, adatos pro su Carignano del Sulcis.[9]
  • Aristanis e oru de su Tirsu: territòriu de sa Vernaccia de Aristainis e de su Semidano.[10]
  • Mandrolisai e Barbàgia: zona interna cun binos de Cannonau, Bovale e Mònica suta a sa DOC Mandrolisai.[11]

Su clima de Sardigna est de tipu mediterràneu, cun ierros mites e istades callentes e sicas.[1] Sos bentos, e prus che totu su maestrale, diminuint s'umididade e s'arriscu de maladias critogàmicas in sas bìngias.[12] Sas abbas sunt tziclònicas e si cuntzentrant prus che totu in atòngiu e ierru.[13] S'istajone de sa maturatzione longa permitit un'echilìbriu intre rantzidesa e durcura.[12]

Sa Sardigna tenet prus de 150 variedades autòctonas de bide. 21 sunt iscritas in su Registru Natzionale Italianu de sas Variedades de Bide.[12] Sa produtzione de binu biancu est cuntzentrada in su tzentru e in su nord de s'ìsula, mentres sa produtzione de nieddu est prus cuntzentrada in su sud.[1]

Variedades de àghina niedda

[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
  • Cannonau: sa variedade niedda prus coltivada, unos 8.000 ha (29% de sa superfìtzie).[8] Parente dae su puntu de vista genèticu de su Grenache ispagnolu e frantzesu,[10] creschet prus che totu in sas zonas internas de sa Barbàgia e de s'Ogiastra.
  • Carignano: prus che totu in su Sulcis, in terrinos arenosos.[10] S'introdutzione sua est atribuida a sa dominatzione aragonesa de su sèculu XIV.[10]
  • Monica: variedade presente in totu s'ìsula, unos 1.900 ha.[8]
  • Bovale: includet su Bovale Sardu e su Bovale Grande; faghet parte de sa DOC Mandrolisai e sa DOC Campidano di Terralba.[11]
  • Cagnulari: ligadu a una zona istrinta in su nord-ovest de Tàtari, DOC Alghero.[14]
  • Girò: introduidu in su Campidanu in sa dominatzione ispagnola.[14]
  • Nieddera: variedade autòctona, presente in manera limitada.[15]

Variedades de àghina bianca

[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]
  • Vermentino: sa variedade bianca prus difusa, unos 4.200 ha in totu s'ìsula.[5] Est arribadu in Sardigna dae sa Còrsica a fine de su sèculu XIX.[16]
  • Vernaccia di Oristano
  • Nuragus: una de sas prus antigas de s'ìsula, coltivada prus che totu in su Campidanu e forsis introduidu dae sos fenìtzios.[10]
  • Malvasia: duas DOC: Malvasia di Bosa e DOC Cagliari Malvasia.[12]
  • Nasco: coltivada in sas provìntzias de Casteddu e de Aristanis.[11]
  • Semidano: de sa Sardigna tzentrale, cun una suta-zona in Mògoro.[11]
  • Torbato: variedade rara e aromàtica, presente prus che totu in s'Alighera.[15]
  • Moscato: coltivada in zonas calcàreas de su Campidanu de sud e in sos granitos de Gaddura.[12]
  • Arvisionadu: variedade rara meda, presente in àreas internas limitadas.[10]

Variedades internatzionales

[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]

Mancari in forma minore, s'agatant Cabernet Sauvignon, Syrah, Chardonnay e Carménère, impreadas a fitianu impreadas in paris cun variedades locales.[8]

Sos binos de sa Sardigna includent binos nieddos, biancos, rosados, ispumantes, muscados e binos licuorosos.[17]

Elencu de sos binos printzipales

[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]

Denominatzionis e normativa

[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]

In su 2010, sa reforma de sa Organizzazione Comune del Mercato vitivinicolo at incorporadu sas categorias DOCG, DOC e IGT in sos sistemas europeos DOP e IGP, ma sas denominatziones natzionales podent sighire a èssere impreadas.[2] Su disciplinare de produtzione ponet règulas pro sa produtzione de binos DOCG.[18]

  • Vermentino di Gallura DOCG (reconnòschida in su 1996): riservada a sos binos de Gaddura cun a su mancu su 95% de Vermentinu.[16]

[11]

  • Isola dei Nuraghi IGT
  • Marmilla IGT
  • Nurra IGT
  • Ogliastra IGT
  • Parteolla IGT
  • Planargia IGT
  • Provincia di Nuoro IGT
  • Romangia IGT
  • Sibiola IGT
  • Tharros IGT
  • Trexenta IGT
  • Valle del Tirso IGT
  • Valli di Porto Pino IGT

[19]

  1. 1 2 3 4 5 Il vino in Sardegna, in quattrocalici.it, 9 abrile 2024.
  2. 1 2 Vini e denominazioni, in sardegnaagricoltura.it.
  3. 1 2 Vini DOC, DOCG e IGT della Sardegna, in cibo360.it.
  4. 1 2 Enologia in Sardegna, in activsardegna.com.
  5. 1 2 3 4 5 6 Sardegna: storia, territorio e vitigni, in lestradedelvino.com, 4 freàrgiu 2022.
  6. 1 2 3 I vini e i vigneti della Sardegna, in viniferare.it, 28 maju 2025.
  7. Viticoltura in Sardegna, in it.wikipedia.org.
  8. 1 2 3 4 I Vitigni della Sardegna, in quattrocalici.it, 12 martzu 2024.
  9. I vini della Sardegna, in blog.bibes.it, 30 cabudanni 2024. URL consultadu su 31 maju 2026 (archiviadu dae s'url originale su 20 abrile 2025).
  10. 1 2 3 4 5 6 Vitigni autoctoni della Sardegna, in money.it, 20 martzu 2026.
  11. 1 2 3 4 5 Vini DOC della Sardegna, in sardegnaagricoltura.it.
  12. 1 2 3 4 5 Vitigni autoctoni della Sardegna, in mangiaresardo.com, 4 austu 2025.
  13. Disciplinare di produzione: Vermentino di Sardegna, in catalogoviti.politicheagricole.it.
  14. 1 2 Vitigni della Sardegna, in sardegnaagricoltura.it.
  15. 1 2 I Vitigni della Sardegna, in bevisardo.it, 30 santugaine 2024.
  16. 1 2 Sardegna – La storia e le origini del vino, in impetodivino.it.
  17. La viticoltura della Sardegna, in sardiniamagazine.com, 16 làmpadas 2025.
  18. Vini DOCG Sardegna: il disciplinare, in calicedivino.com, 14 martzu 2022.
  19. Vini IGT della Sardegna, in sardegnaagricoltura.it.