Aparèchiu

Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.
Bae a: navigadura, chirca

Un’aparèchiu (naradu finas bolarzu o abionae) est unu beìculu cun alas, prus pesadu chi s’àera, chi bolat zenerarmente propursadu dae unu o prus motores e s’impreat pro su trasportu abiàtigu. In su 1.783, Pilatre de Rozier e su marchesu de Arlandes fiant resèssidos a bolare gràssias a su grobu de àera caente de sos frades Montgolfier. Cun un’ispètzia de pranadore, Lillenthal s’alemannu aiat realizadu prus de 2.000 bolos moende cun su 1.890. Sende gasi, su primu òmine chi fiat resèssidu a decollare dae su solu – 20 cm. pro 50 m. – a bordu de unu beìculu motorizadu (s’Eolo) fiat istadu Clement Ader en 1.890. Orville Wright aiat fatu bolare unu beìculu pro 285 m. in tempus de 59 s. Posteriormente, sos obos si fiant sutzèdidos in manera ininterròmpida, in forma de primados de artària, de belotzidade e de distàntzia. Gasi, in su 1,910 si fiant sizidos sos 1.000 m. de artitùdine e sos 100 km/h. Louis Bienot su frantzesu fiant resèssidu a realizare sa prima rugrada de su Canale de sa Màniga in su 1.909 e Charles Lindbergh s’istadunidesu aiat aunidu pro sa prima bia Noa Iorcu cun Parizi in su 1.927. Dae tanto, s’òmine aiat utilizadu s’aparèchiu cun finalidades militares (su Messerschmitt alemannu contra a su Spitfire britànnigu in tempus de sa segunda gherra mundiale) o cumertziales (aparèchios de distàntzia mediana e longa), e li dat formas meda diferentes (idrobolarzu, elimòbile, supersònigu, eac.). Aparèchiu cumertziale – Aparèchiu chi pertenet a un’impresa e s’impreat pro trasportare pessones e mercantzias. Aparèchiu de cassa – Aparèchiu de dimensiones minores e belotzidade manna destinadu mescamente a recunnoschimentos e cumbates abiàtigos.