A primu sunt bènnidos...

Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.
Jump to navigation Jump to search
Custu artìculu est iscritu cun sa grafia Flag of Sardinia, Italy.svgLimba Sarda ComunaFlag of Sardinia, Italy.svg. Abbàida sas àteras bariedades gràficas:

campidanesu · logudoresu · nugoresu


A primu sunt bènnidos... est unu sermone de su pastore Martin Niemöller a pitzus de s'apatia de is intelletuales tedescos de sighida a sa pigada de su podere de is nazistas e de is purgas de totu is grupos chi issos discriminaiant. Sa poesia est bene connota, tzitada a fitianu e est unu mollu pobulare pro descrìere is perìgulos de s'indiferèntzia polìtica, e comente issa a bortas incumentzet intzullende sa gente contras a un'obietivu impreende sa timoria.

Su testu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]

Murale ispiradu dae custu sermone

Sa versione atzetada comente originale dae s'istudiosu Harold Marcuse, cun s'agiunta de su de bator versos, impreada dae s'autore a pustis de su 1945, narat[1][2]:

(DE)
« Als die Nazis die Kommunisten holten, habe ich geschwiegen; ich war ja kein Kommunist.

Als sie die Sozialdemokraten einsperrten, habe ich geschwiegen; ich war ja kein Sozialdemokrat.
Als sie die Gewerkschafter holten, habe ich geschwiegen; ich war ja kein Gewerkschafter.
Als sie die Juden holten, habe ich geschwiegen; ich war ja kein Jude.

Als sie mich holten, gab es keinen mehr, der protestieren konnte. »
(SC)
« Cando is nazistas ant pigadu a is comunistas so abarradu mudu, ca no fia comunista.

Cando ant acorradu a is sotzialdemocràticos so abarradu mudu, ca no fia sotzialdemocràticu.
Cando ant pigadu a is sindacalistas so abarradu mudu, ca no fia sindacalista.
Cando ant pigadu a is ebreos so abarradu mudu, ca no fia ebreu.

Cando ant pigadu a mene, non ddoe fiat prus nemos chi si nde podiat chesciare. »

A custa versione si nde sunt agiuntas àteras, prus poèticas, chi bortas medas nòminant àteros grupos ètnicos, polìticos e culturales e incumentzant cun s'incipit famadu "A primu sunt bènnidos". Una versione impreada meda, pro esempru, narat[3][4]:

« A primu sunt bènnidos a pigare a is zìngaros, e deo fia cuntentu, ca furantzulaiant.

A pustis sunt bènnidos a pigare a is ebreos, e mi nde so abarradu mudu, ca non m'andaiant a gèniu.
A pustis sunt bènnidos a pigare a is omosessuales, e fia aliviadu, ca m'infadaiant.
A pustis sunt bènnidos a pigare a is comunistas e deo no apo naradu nudda, ca no fia comunista.

Una die sunt bènnidos a pigare a mene, e non ddoe fiat abarradu nemos a si nde chesciare. »


Contierra a pitzus de s'orìgine e de su testu[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]

In is paisos de limba ispagnola sa poesia est istada s'ispissu atribuida a Bertolt Brecht incumentzende dae is annos setanta, mancari no esistat proa peruna chi su drammaturgu tedescu apat mai, nemmancu in forma variada, nen publicadu nen resadu cussos versos.[5]

Unas cantas chircas[6] ant postu s'orìgine de sa poesia a is arresonos pronuntziados dae Niemöller in su 1946.[7] Comente e chi siat, su testu de sa poesia abarrat contierradu: ddoe at variantes medas, chi si diferèntziant siat pro is persones tzitadas (comunistas, sotzialistas, ebreos, catòlicos, testimòngios de Geova, omosessuales, malàidos incuràbiles etc), siat pro s'òrdine chi sunt tzitadas.[8] Comente narat Richard John Neuhaus in su nùmeru de santandria 2001 de su diàriu suo in lìnia First Things, cando a Niemöller in su 1971 dd'ant pregontadu sa versione curreta de tzitare, at naradu chi no fiat seguru meda de àere naradu cuddas paràulas ma, si sa gente insistiat a ddu tzitare, issu diat àere prefertu sa versione chi faeddat de comunistas, sotzialdemocràticos, sindacalistas, mene.[9]

Riferimentos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]

  1. (DE) Was sagte Niemöller wirklich? – Martin Niemöller Stiftung, in martin-niemoeller-stiftung.de. URL consultadu su 20 santandria 2020.
  2. (EN) Harold Marcuse, The Origin and Reception of Martin Niemöller's Quotation "First they came for the communists ..." (PDF).
  3. (IT) Frasi famose, in aforismi.meglio.it. URL consultadu su 20 santandria 2020.
  4. (IT) "Prima di tutto vennero a prendere gli zingari, e fui contento, perché rubacchiavano", in Il Post, 19 làmpadas 2018. URL consultadu su 20 santandria 2020.
  5. (IT) Prima di tutto vennero a prendere le bufale, in webnews.it. URL consultadu su 27 febbraio 2017.
  6. (EN) Niemöller, origin of famous quotation "First they came for the Communists...", in marcuse.faculty.history.ucsb.edu. URL consultadu su 20 santandria 2020.
  7. (EN) Harold Marcuse, Martin Niemöller, in history.ucsb.edu. URL consultadu su 16 febbraio 2006.
  8. Pro is testos cumpletos bide Martin Niemöller.
  9. (EN) United States Holocaust Memorial Museum, Martin Niemöller first they came for the socialists..., in encyclopedia.ushmm.org. URL consultadu su 16 giugno 2020.