Emìliu Lussu

Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.

Emiliu Lussu a su tempus de sa "gherra manna"

Emìliu Lussu (Armungia, 4 nadale 1890Roma, 10 marzu 1975) est istadu unu politicu e iscritore sardu, at fundadu su Partidu Sardu d'Atzione.

[acontza] Biografia

Laureadu in sa Facultade de Zurisprudèntzia de Casteddu, fiat a favore de sa gherra contras a s'Austria. Gai chi dae istudente "interventista" partètzipat a sa Prima Gherra Mundiale, comente capitanu de fanteria in sa Brigada Tataresa.

A pustis de custa esperièntzia dramàtica, arribat a madurare unu pensamentu prus cumpridu contras a sa negatividade de sa gherra.

Torradu in Sardigna in s'annu 1919, partetzipat cun Camillo Bellieni a sa fundatzione de su Partidu Sardu d'Atzione, chi pro issu est de ponnere in relatzione cun s'esperièntzia de sa gherra e cun su sentimentu de solidariedade chi si fiat creadu intra sos sordados (cumpanzos) sardos chi aiant cumbàtidu in su fronte. A pustis, su Partidu Sardu d'Atzione si configurat comente unu movimentu sotziale e polìticu de sos massajos e de sos pastores sardos.

Emìliu Lussu in su parlamentu italianu

Est elèghidu deputadu in su Parlamentu italianu in su 1921 e in su 1924. A pustis de su delitu de Matteotti, partetzipat a sa "setzessione aventiniana". Su 31 de santugaine de su 1926, cando su fassismu fiat imponende sa ditadura cun sas «leggi fascistissime», pro ischirriare sos partidos e sos sindicados d'ispiratzione sotzialista e catòlica e pro abolire sa libertade de imprenta, Lussu fiat istadu assachiadu in domo sua in Casteddu, dae unu grustu de fascistas malintentzionados pro si defendere nd'ochiet unu. Arrestadu est assoltu pro lezìtima defesa, ma lu cundennant su matessi in base a sas lezes fassistas e cunfinadu in Lipari.

In s'annu 1929, paris cun Carlo Rosselli est protagonista de una fua, resessit a evadere e a arribare a Parizi. In ie, cun àteros antifassistas, creat su movimentu de "Giustizia e Libertà".

Sos avenimentos polìticos chi at bividu intra su 1919-1929 sunt s'argumentu de su libru Marcia su Roma e Dintorni, chi est una testimonia autobiogràfica.

In su 1936 est ricoveradu in un'ispidale de s'Isvìtzera, pro si faghere operare a sos prumones. Inoghe, sigomente depiat istare a reposu pro tempus meda, iscriet duas òberas de balore, sa Teoria de s'insurretzione chi est un'istùdiu subra de sas caraterìsticas de sa gherra partizana, e su libru suo prus connotu Un anno sull'altipiano chi est unu contu autobiogràficu subra de s'esperièntzia sua de un'annu in trintzea (dae su mese de làmpadas de su 1916 a su mese de Trìulas de su 1917) in sa "Gherra Manna" de su "15/18".

A pustis de chimbe annos de esìliu, torrat in Italia in su mese de Austu de su 1943 cumbatit in sa Resistèntzia. In su 1945, a pustis de sa fine de sa gherra, intrat comente ministru in sos guvernos Parri e De Gasperi, e deputadu in sa Costituente comente senadore de deretu. A pustis de sa fine de su Partidu Sardu d'Atzione (1947), intrat in su Partidu Sotzialista ma, in su 1964, mustrat un'àtera bia su temperamentu rivolutzionàriu suo e partètzipat a sa costitutzione de su Partito Socialista di Unità Proletaria.


[acontza] Unas cantas òperas:

  • Sul Partito d'azione e gli altri, Mursia, Milanu, 1968.
  • Il cinghiale del diavolo, Einaudi, Torinu, 1976.
  • La teoria dell'insurrezione, Jaka Book, Milanu, 1976.
  • Diplomazia clandestina (ed. or. 1955) in Per l'Italia dall'esilio, a cura de M. Brigaglia, Edizioni della Torre, Casteddu, 1976.
  • Marcia su Roma e dintorni, Einaudi, Torinu, 1994.
  • Un anno sull'altipiano, Einaudi, Torinu, 1996.
  • La catena, Baldini & Castoldi, Milanu, 1997.
Ainas personales