Nuraghe
Articulu in logudoresu ![]()
Sos nuraghes o runaghes (in logudoresu, in campidanesu si naran nuraxis) suni fraigos de fromma conica fattos de pedra, chi s'agatana petzi in sa Sardigna, de unu fonte prestu de 8000 (ma medas sun istados dirrutos, massimu in su periodu de dominatzione piemontesa, e s'agatan solu istigas de sos fundamentos). Sos prus mannos e imponnentese furent costruidos appresu de su 1500 a.c. e poden tennère un altesa fincas a 19m - ma est casi tzertu ca de printzipiu furente calincunu metros prus mannos.
Sos Runaghes curripondene a una tipologia costruttiva, ma b'ind'hat de divescias frommas e mesuras, a segunda de s'impleu chi si nde faghiat. Difattis b'hat nuraghes monoturre, bilobados, cumplessos cun tre turres o battoro, cun bastiones, bind'hat de tipu allongadu, ellissoidales, e gai sighinde.
S'etimologia de sa paràula est intzerta ma, sa prus segura est dae nurra ca cherìat narrere "muntone de pedras". Totus sos nuraghes jughent una enna ca est semper orientada a sa matessi diretzione, ca meda otras este a sud/oeste. In origine fiant fattos po si cche abbadiare unu cun àteros tres, commente de agiudu contra sos enemigos.