Lìbanu

Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.
Jump to navigation Jump to search

Coordinatas: 33°50′N 35°46′E / 33.833333°N 35.766667°E33.833333; 35.766667

Flag of Sardinia, Italy.svg
Articulu in LSC
Flag of Sardinia, Italy.svg

Bandera
Posidura in su mundu

Su Lìbanu (in àrabu: لبنان Lubnān), ofitzialmente sa Repùblica Libanesa (in àrabu: الجمهوريّة اللبنانيّة Al-Ŷumhūriya Al-Lubnāniya; in arameu: לבנאנ; in frantzesu, République libanaise), est unu istadu de Oriente Mèdiu chi tenet capitale in Beirut. Su Lìbanu possedit unu de sos inditos de isvilupu prus artos de sa regione, sende chi est su de 7 majores de su mundu àrabu. In s'architetura e sa sotziedade disvariada sua si pòdent distinghere is trassas de is diferentes culturas chi ant tentu influèntzia in sa costitutzione de sos libanesos che natzione. In Beirut, sa capitale, si seberat una influèntzia architetònica propia de is paises àarabos, cun meschitas mannas pro sa populatzione musulmana o crèsias mannas maronitas e ortodossas pro sos cristianos, a costadu de ratachelos modernos.

Geografia[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]

Su lìbanu tenet istèrrida de 10 400​ km² e contat pupulatzione de unos 6,2 milliones de biovidores. Faghet làcana in su sud cun Israele, in su norte e in s'estu cun sa Sìria e in s'uestu si ghetat a su mare Mediterràneu.

Istòria[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]

Fiat istadu parte de s'Impèriu otomanu dae su 1516 a su 1918, candu custu fiat rutu a cussighidu de sa Prima Gherra Mundiale. A pustis is chimbe provìntzias chi du costuint s'agataiant suta mandadu frantzesu. Is frantzesos aiant ammanniadu sas fronteras de su Governadoradu de su Monte Lìbanu populadu mescamente de maronitas e drusos, pro incluier prus musulmanos. Su Lìbanu aiat balangiadu indipendèntzia in su 1943, istabilende unu sistema polìticu ùnicu, de tipu cunsotziativu pro cumpartire su pòdere intre is comunidades religiosas. Si cussìderant Bishara al-Khuri primu presidente de Lìbanu, Riyad al-Sulh primu Primu Ministru de Lìbanu e Emir Majid Arslan II Primu Ministru de Defensa, che is tres fundadores de sa moderna Repùblica de Lìbanu e eroes natzionales pro àere conchistadu indipendèntzia. Is tropas istràngias si fiant retiradas cumpletamente de su territòriu libanesu su 32 de nadale de su 1946. Fintzas a sos annos 1970 su Lìbanu fiat su tzentru finantziàriu de s'Oriente Mèdiu, fatu chi ddi fiat bàlidu su nomìngiu de Isvìtzera de Oriente Mèdiu. Chene duda s'importu econòmicu suo si fiat desintegradu cun sa gherra tzivile libanesa de su 1975-1990, chi aiat destruidu s'echilìbriu polìticu esemplare cabudianu. Dae su 1973 est istadu membru de s'organizatzione internatzionale de sa francofònia.

In bàsciu a su 2006 s'istadu aiat torradu a recuberare unu gradu consideràbile de istabilidade e isvilupu, sa torrada a fraigare de Beirut fiat casi cumprida e is turistas torraiant a visitare s'istadu. In s'istadiale de su 2006 fiat iscopiada sa Gherra de Lìbanu, durada unu mese intre s'esèrtzitu de Israele e Hezbollah, chi diat a causare mortos intre tziviles e dannos infraistruturales importantes. Su 14 de austu fiat cuncordadu su tzessade-su-fogu pro pòdere agatare determinu a sos cumbatos.

Dae tando s'istadu subrabivet in instabilidade costante, causada de gherras e cunflitos internos e esternos (in Sìria, Israele o Palestina). Cun tantu de custos problemas, sa capitale Beirut torrat a èssere unu de is tzentros finantziarios, econòmicos e cummertziales prus grandes, modernos e una de is tzitades prus adelantadas e otzidentalizadas de s'Oriente Mèdiu.

Àteros progetos[modìfica | modìfica su còdighe de orìgine]