Texas

Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.

Flag of the Italian region Sardinia.svg
Articulu in LSC
Flag of the Italian region Sardinia.svg

Inditadu in ruju s'istadu de Texas, in sos Istados Unidos
Bandera de su Texas

Su Texas est unu istadu federadu de sos Istados Unidos de Amèrica chi s'agatat in sa regione tzentru-meridionale de sa natzione. Sa capitale est Austin e sa prus manna tzitade Houston.

S'origine de su nòmene Texas benit de unu faeddu de limba Caddo, "Tejas", chi cheret nàrrere Amigos.

Geografia[modìfica | edit source]

Cun istèrrida de 696,200 Km2 e 26.4 milliones de abitantes est su segundu istadu de s'Unione in istèrrida a fatu de s'Alaska (ma su prus mannu intre de sos 48 istados contiguosos), est fintzas su segundu prus populadu a fatu de sa Califòrnia.

Su Texas allàcanat in s'Ovest cun su Nou Mèssicu, cun s'Oklahoma in su Nord, cun s'Arkansas in su Nord-Est, cun sa Louisiana in s'Est e in su Sud-Ovest cun sos istados messicanos de Chihuahua, Coahuila, Nuevo León e Tamaulipas. In su Sud-Est tenet bessida a mare in su Gulfu de Mèssicu.

Sos paisàgios de su Texas sunt meda bàrios e mancari in sa bidea comune bengiat assotziadu a sos desertos chi s'agatant in su Sud-Ovest de sa natzione, no est prus de su 10% su territòriu chi nd'est desèritcu. De Est a Ovest si passat de sas paules a cara de sa costera, a is padentes e a ùrtimu su desertu e sos montes de su Big Bend.

Istòria[modìfica | edit source]

In passadu su territòriu de su Texas est passadu in manu a medas poderios, de in ue benit sa moda de nàrrere "six flags over Texas" (ses banderas subra su Texas).

Sos primos colonizadores sunt istados sos ispagnolos, a custos fiant sighidos pro carchi tempus sos frantzesos. Passadu a suta de su cuntrollu de su Mèssicu fintzas a su 1836, su Texas aiat pois balangiada s'indipendèntzia e fiat diventadu una rèpublica. In su 1845 fiat su de 28 istados a intrare in sos USA. Custu fatu at tentu a cusseguèntzia sa Gherra Messicanu-Americana in su 1846.

In su 1861 su Texas, chi fiat istadu iscravista aiat decraradu sa setzessione de sos Istados Unidos e si fiat aunidu a sos "Istados Cunfederados de America". Cun s'acabu de sa Gherra Tzivile fiat torradu in s'Unione e pro unu longu periodu s'economia si fiat abarrada firma.

Sa fortuna de s'istadu at mudadu cun s'iscoberta de su petròliu in su sèculu XX, chi at atiradu inbestimentos. Oe su Texas tenet una economia disvariada, cumpetitiva e est su segundu produidore de richesa in sa natzione.

Su Texas tenet sos prus artos peschentos de immigratzione illegale de sos Istados Unidos. Segundu sos carculos unu 6% de sa populatzione est cumposta de forànios.

Àteros progetos[modìfica | edit source]

Flag of the USA.svg Istados Unidos de Amèrica Flag of the USA.svg
Istados federados Flag of Alabama.svg Alabama - Flag of Alaska.svg Alaska - Flag of Arizona.svg Arizona - Flag of Arkansas.svg Arkansas - Flag of California.svg Califòrnia - Flag of North Carolina.svg Carolina de Nord - Flag of South Carolina.svg Carolina de Sud - Flag of Colorado.svg Colorado - Flag of Connecticut.svg Connecticut - Flag of North Dakota.svg Dakota de Nord - Flag of South Dakota.svgDakota de Sud - Flag of Delaware.svg Delaware - Flag of Florida.svg Flòrida - Flag of Georgia (U.S. state).svg Geòrgia - Flag of Hawaii.svg Hawaii - Flag of Idaho.svg Idaho - Flag of Illinois.svg Illinois - Flag of Indiana.svg Indiana - Flag of Iowa.svg Iowa - Flag of Kansas.svg Kansas - Flag of Kentucky.svg Kentucky - Flag of Louisiana.svg Louisiana - Flag of Maine.svgMaine - Flag of Maryland.svg Maryland - Flag of Massachusetts.svg Massachusetts - Flag of Michigan.svg Michigan - Flag of Minnesota.svg Minnesota - Flag of Mississippi.svg Mississippi- Flag of Missouri.svg Missouri - Flag of Montana.svg Montana - Flag of Nebraska.svg Nebraska - Flag of Nevada.svg Nevada - Flag of New Hampshire.svg New Hampshire- Flag of New Jersey.svg New Jersey - Flag of New York.svg New York - Flag of New Mexico.svg Nou Mèssicu - Flag of Ohio.svg Ohio - Flag of Oklahoma.svg Oklahoma - Flag of Oregon.svg Oregon - Flag of Pennsylvania.svg Pennsylvania - Flag of Rhode Island.svg Rhode Island - Flag of Tennessee.svg Tennessee - Flag of Texas.svg Texas - Flag of Utah.svg Utah - Flag of Vermont.svg Vermont - Flag of Virginia.svg Virgìnia - Flag of West Virginia.svg Virgìnia Otzidentale - Flag of Washington.svg Washington - Flag of Wisconsin.svg Wisconsin - Flag of Wyoming.svg Wyoming
Distretu federale Flag of the District of Columbia.svg Washington (Distretu de Colùmbia)
Àreas insulares Flag of Guam.svg Guam - Ìsulas Mariannas Setentrionales - Flag of the United States Virgin Islands.svg Ìsulas Vìrgines Americanas - Flag of Puerto Rico.png Puerto Rico - Flag of American Samoa.svg Samoa Americanas
Ìsulas minores perifèricas Ìsula Baker - Ìsula Howland - Ìsula Jarvis - Atollu Johnston - Kingman Reef - Atollu de Midway - Ìsula Navassa - Flag of Palmyra Atoll (local).svg Atollu Palmyra - Flag of Wake Island.svg Ìsula de Wake