Puerto Rico

Dae Wikipedia, s'entziclopedia lìbera.

Coordinatas: 18°15′N 66°30′W / 18.25°N 66.5°W18.25; -66.5

Flag of the Italian region Sardinia.svg
Articulu in LSC
Flag of the Italian region Sardinia.svg

Posidura de su Puerto Rico in is Caràibes
Bandera de su Puerto Rico

Su Puerto Rico [ˈpweɾto ˈriko] o Porto Rico, uffitzialmente Istadu Lìberu Assotziadu de Puerto Rico (in inglesu Commonwealth of Puerto Rico, est unu territòriu de is Istados Unidos de Amèrica chi no est incorporadu. S'agatat in is Caràibes norti-orientales, a s'estu de sa Repùblica Dominicana e a s'uestu siat de is Ìsulas Vèrgines Britànnicas siat de is isulas Vèrgines Americànas.

Sa capitale est San Juan, sa limba uffìtziale s'ispagnolu, ma fintzas s'inglesu est reconnòschidu che limba uffitziale.

Su Puerto Rico est unu archipèlagu cumpostu de s'ìsula printzipale de Puerto Rico, e de àteras minores, is prus mannas de chi sunt Vieques, Culebra e Mona. S'ìsula de Puerto Rico, cun pagu prus de 9.000 km² de istèrrida est sa minore de is Antillas Majores. Is bividores sunt unos 3.6 milliones, chi nde faghent s'ìsula prus populada de tres in su grupu de is bator chi formant s'archipèlagu (is àteras tres sunt Cuba, Hispaniola e Giamàica).

Originalmente bìvidu pro chentinas de annos de pòpulos indìgenos connotos cun nòmine de Taìno, s'ìsula fiat cunchistada de s'Ispagna cun Cristòlu Columbu in su segundu viàgiu a manu de is Amèricas, su 19 de onniasantu 1493. Comente Cuba, Puerto Rico at aguantadu che colònia ispagnola fintzas a su 1898. Mancari bi esserent is Leges de Burgos de su 1512 chi diant dèpere amparare is indianos, is Taìno fiant cautivados in is primos annos de sa colonizatzione e si fiant agatados a suportare sufferèntzias graes dadas fintzas de is maladias infetivas betidas de s'Europa, chi fiant responsàbiles de apidèmias mortales intre de issos.

Su clima de Puerto Rico est tropicale e sugetu a àrias caentes pro totu sa durada de s'annu.

In totu is bator sèculos de poderiu ispagnolu, cultura e paesàgiu de s'ìsula sunt istados trasformados. Fiant intradas connoschèntzias, usos e traditziones europeos, su cristianèsimu, sa limba e is tecnologias. S'ìsula fiat collegada a s'Ispagna cun naves chi sarpaiant de Cádiz a is Ìndias Otzidentales Ispagnolas onni annu. Fintzas de s'inghitzu de sa colonizatzione in su 1508, is bividores de Puerto Rico sunt istados tzitadinos ispagnolos e pro prus de 400 annos, s'ìsula fiat territòriu ispagnolu, mancari fatuvatu frantzesos, olandesos e britànnicos, chircarent de dda cunchistare.

Su 25 de onniasantu 1897, su guvernu tzentrale ispagnolu aiat afiantziadu prus autonomia a su Puerto Rico, e soberania majore subras is affàrios locales, diventaiat duncas una provìntzia autonoma. In su 1898 però s'Ispagna fiat fortzada de is Istados Unidos a tzèdere s'ìsula, a segus de sa gherra ispanu-americana, cun su tratadu de Parigi.

In su 1917, is Istados Unidos ant afiantziadu tzitadinàntzia a is bividores de Puerto Rico. In su 1948 ddis fiat dadu deretu de elèghere unu gubernadore issoro. In su 1952, a suta de sa pregunta de is Istados Unidos, fiat adotada una costitutzione locale. Segundu is printzìpios de sa Lege de is Reltzione Federales de su Puerto Rico, is residentes suos sunt galu sugetos a sa giurisditzione plenària de su Cungressu de is Istados Unidos.

Atualmente, s'ìsula abarrat territòriu de is Istados Unidos, mancari unu referendum de su 2012 apat dimustradu chi sa majoria de s'eletoradu (su 54%) est pro unu càmbiu de status, cun prena istatalidade che isceberu prefèridu.

Àteros progetos[modìfica | edit source]

Flag of the USA.svg Istados Unidos de Amèrica Flag of the USA.svg
Istados federados Flag of Alabama.svg Alabama - Flag of Alaska.svg Alaska - Flag of Arizona.svg Arizona - Flag of Arkansas.svg Arkansas - Flag of California.svg Califòrnia - Flag of North Carolina.svg Carolina de Nord - Flag of South Carolina.svg Carolina de Sud - Flag of Colorado.svg Colorado - Flag of Connecticut.svg Connecticut - Flag of North Dakota.svg Dakota de Nord - Flag of South Dakota.svgDakota de Sud - Flag of Delaware.svg Delaware - Flag of Florida.svg Flòrida - Flag of Georgia (U.S. state).svg Geòrgia - Flag of Hawaii.svg Hawaii - Flag of Idaho.svg Idaho - Flag of Illinois.svg Illinois - Flag of Indiana.svg Indiana - Flag of Iowa.svg Iowa - Flag of Kansas.svg Kansas - Flag of Kentucky.svg Kentucky - Flag of Louisiana.svg Louisiana - Flag of Maine.svgMaine - Flag of Maryland.svg Maryland - Flag of Massachusetts.svg Massachusetts - Flag of Michigan.svg Michigan - Flag of Minnesota.svg Minnesota - Flag of Mississippi.svg Mississippi- Flag of Missouri.svg Missouri - Flag of Montana.svg Montana - Flag of Nebraska.svg Nebraska - Flag of Nevada.svg Nevada - Flag of New Hampshire.svg New Hampshire- Flag of New Jersey.svg New Jersey - Flag of New York.svg New York - Flag of New Mexico.svg Nou Mèssicu - Flag of Ohio.svg Ohio - Flag of Oklahoma.svg Oklahoma - Flag of Oregon.svg Oregon - Flag of Pennsylvania.svg Pennsylvania - Flag of Rhode Island.svg Rhode Island - Flag of Tennessee.svg Tennessee - Flag of Texas.svg Texas - Flag of Utah.svg Utah - Flag of Vermont.svg Vermont - Flag of Virginia.svg Virgìnia - Flag of West Virginia.svg Virgìnia Otzidentale - Flag of Washington.svg Washington - Flag of Wisconsin.svg Wisconsin - Flag of Wyoming.svg Wyoming
Distretu federale Flag of Washington, D.C..svg Washington (Distretu de Colùmbia)
Àreas insulares Flag of Guam.svg Guam - Ìsulas Mariannas Setentrionales - Flag of the United States Virgin Islands.svg Ìsulas Vìrgines Americanas - Flag of Puerto Rico.png Puerto Rico - Flag of American Samoa.svg Samoa Americanas
Ìsulas minores perifèricas Ìsula Baker - Ìsula Howland - Ìsula Jarvis - Atollu Johnston - Kingman Reef - Atollu de Midway - Ìsula Navassa - Flag of Palmyra Atoll (local).svg Atollu Palmyra - Flag of Wake Island.svg Ìsula de Wake